Advert
Kürt  Gazeteciler Günü ve Tarihi
Emin Karakulak

Kürt Gazeteciler Günü ve Tarihi

Bu içerik 161 kez okundu.
Reklam

22 NİSAN KÜRT  GAZETECİLER GÜNÜ


Kürt gazeteciliği Kürdistan  gazetesi bugün 116 yaşındaki . Sürgündeki Kürt aydınlardan  Mikdat  Mithat Behirhan tarafından yirmi iki Nisan 1898'de Kahire'de çıkartılan gazetenin yayın hayatına başladığı tarih Kürtlerin yaşadığı Türkiye, Irak, Suriye, İran ve dünyanın birçok ülkesinde Kürt  gazeteciler günü olarak kutlanıyor.

 

Kürt gazetesini   çıkaranlar gibi aslında bir sürgün hayatı yaşadığını “Gazetenin ilk sayısı 22 Nisan 1898'de, Mısır'ın Kahirede'de Bedirhan bey'in oğullarından Mikdad  Midhat  Bedirhan  tarafından çıkartılmaya başlandı. 4 sayfalık gazete 1898'den 1902'ye kadar toplam 31 sayı çıktı. 1 ile 23 arasındaki sayıları on beş günde bir 24 ile 31 arasındaki sayıları ise ayda bir yayımlandı. 1 - 5 sayıları Mikdad Mithad Bedirhan'ın sahibi ve yazı müdürlüğüyle Kahire'de basıldı. Mikdad Mithad göğüs hastalığından öldükten sonra kardeşi Abdurrahman Bedirhan sorumluluğunu üstlendi ve 6 -19 sayıları Cenevre'de, 20 - 23 sayıları Londra'da, 24 - 29 sayıları Folkestone'da, 30 ve 31 sayıları Cenevre'de bastı. Gazetenin sayıları tesadüfen bir asır sonra bulundu.

 

Gazete sayılarının toplanmasının çok zor olduğunu ilk 26 sayısının Kürt yazar Dr. Kemal Fuat tarafından Almanya’da Kürtçe el yazısını araştıran çalışması sırasında tesadüfen bulunduğunu. Fuat’ın bulduğu sayıları Kürdistan Bölgesel Yönetimi’ne getirip 1972’de ilk tıpkı basımını Bağdat’ta yaptığını belirterek, “Daha sonra Kürt yazar Mehmet Emin Bozarsan bu tıpkı basımların hepsi üzerine Latin ize çalışmasını yapıyor. Bunların bugünkü Kürtçeye çevirimini yapıyor. Bütün Arapça kelimeleri günümüz Kürtçesine çeviriyor. Çok ciddi bir çalışma yapıyor. 17 ve 18'inci sayıları da Malmisanij tarafından 1991’de Latin ize edilip tıpkı basımıyla beraber hazırlanıyor, 10 ve 12. Sayıları da Prof. Celilê Celil tarafından bulunuyor, o zamanki 26 sayıdan eksik olan 5 sayının dördü bulunmuş sadece 19. Sayı hala bulunamadı, toplam 31 sayı yayınlanmıştır.”  30 sayısının tıpkı basımının 2005'te Mısır'ın başkenti Kahir'de yapıldığını  2006'da İran'ın başkenti Tahran'da da bu 30 sayının 3'ncü baskısının yapıldığını kaydetti.


On dokuzuncu sayı ABD de olma ihtimali yüksek Tez çalışması kapsamında 19. sayıya ulaşmak için büyük gayret gösterdiğini: “19'uncu sayısı halen kayıptır. Bu sayının peşine düşen Kürdistan Bölgesel Yönetiminden gazeteci Hamit Bedirhan ile Selahattin Üniversitesi'nde Dr. Azad ve Dr. İsmail Karadağı bu sayıların peşinden Amerika'ya gidiyorlar. Sayının Amerikan Kongre Kütüphanesinde olduğunu öğreniyorlar. Ancak alamıyorlar. Yetkililer daha önce sayının olduğunu belirtmesine rağmen sonradan olmadığını belirtiliyorlar. Kanaatlere  göre 19'uncu sayı Amerika'da. Şuan gazetenin Latin ize çalışmasını yapıyoruz. 19’uncu sayıyla birleştirerek bir araya getirebilirsek Kürtçe gazetenin 31 sayısını bir araya getirmiş oluruz. Hedefimiz 19. sayıyı bularak Kürtçe gazetenin bütün sayfalarını bir araya getirmek olacaktır.”

Kürdistan gazetesinin, Kürt alim Ahmedê Xenî’nin eseri mem û Zîn’în tamamına yakın yayınladığını ve böylece el yazması olan bu eseri matbaaya  taşıd ı “ mem û Zîn’in eserinin tamamına yakın bu gazete yayınlanmış. 18. ve 20. sayılarına baktığımızda bu eserin bir bölümünün yani kayıp olan 19’uncu sayıda kaldığını biliyoruz. mem û Zîn ilk olarak el yazısı olarak kaleme alınmış. Kürdistan gazetesi ilk kez bu eseri matbaaya taşıyan gazete olmuş. Eserin bütününe yakın beyitleri gazetede yer almış”.

Kürt medyası ve gazeteciliğinin Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nde çok geliştiğini ve ciddi çalışmaların yapıldığını  bu durumun Türkiye için söz konusu olmadığını  Kürdistan Bölgesel Yönetimi dışında Kürt gazeteciliği, ifade özgürlüğü anlamında özgür gazetecilik yapılmıyor  Şuan birçok Kürt gazetesi ve gazetecisi var ve bir partinin ideolojisi çizgisinde. Böyle olduğu zaman özgür gazetecilik sayılmaz. Özgür gazetecilik Bedir han ailesinin yaptığıdır. Onlar bu işi başlattılar ve yeğenleri Celadet ve Kamuran’lar Hawar adlı bir dergi çıkardılar ve modern Kürt edebiyatının temelini attılar. Burada Cegerwxin, Doktor Nurettin, Zaza Qedri Can ve Osman Sabri gibi çok insan yetişmiştir. Fakat şuan diğer Kürt gazeteciliği hakket iği yerde değil. Kürdistan gazetesinde Kürt alimlerinin eserlerini görüyoruz. Türkiye’deki Kürt gazeteciliği daha çok Türk Solu’nun etkisinde kaldı. Türk solu da biliyorsunuz Mustafa Kemal Atatürk’ün bir günde bütün Arap alfabesini yasaklamasıyla bütün kaynakları bertaraf etti. Kürt basını bundan etkilendi ve çok kökene inemedi. Ancak ilk çizgiyi sürdüren ZEND gibi dergiler var.”Türkiye’de  Kürt gazeteciliği bilgi edinme hakinda Li Kurdistana Bakur û li Tirkiyê Rojnamegeriya Kurdî (1908 – 1992Malmisanij  özge yayınları kitabından geniş bilgi sahibi olabilirsiniz

2000 yılından bu yana Güney kürdi standa çıkan  Kürt gazeteler in düküm anı aşağıda liste halinde bilgilerinize sunuyorum. Her yıl 22 nisan günü Kürt gazeteciler günü Kürdistancın dört parçasında tüm Kürtler tarafından Kürt  gazeteciler günü olarak  kabul  edildi

Kovara Karwan bo zanistî mirovayetî(1990),

Rojnama Alay azadî(1991)

Kovara Edebî kirêkar(1991)

Rojnama Aborî-Hewlêr-(1992)

Bilawkirawey Encûmenî Niştimanî Kurdistan-Hewlêr-(1992)

Kovara Alternatif(1993)

Rojnama Mafnas(1991)

Kovara Newroz-Duhok-(1992)

Rojnama Werziş û lawan(1992)

Kovara Berhemî bawer(1992)

Rojnama Pale-Raniye-(1992)

Rojnama Parêzgaran(1992)

Kovara Sînema(1992)

Kovara Nojdar(1992)

Kovara Peyamî wergêr(1992)

Kovara Mehabad-Duhok-(1992)

Kovara Perîsitan(1993)

Kovara Çeleng-Zaxo-(1992)

Rojnama Dengê Mirov,Hewlêr

Kovara Dengê Zana(1993)

Bilawkirawey Dengî kirêkaran(1993)

Bilawkirawey dengî zanko-Suleymanî-(1993)

Kovara Riwangey cîhan(1992)

Rojnama Rizgarî(1993)

Rojnama Serhildan-Duhok-,Kovara Kazêwe(1994)

Rojnama Emro(1994),Kovara Cemawer-Helebçe-(1994)

Kovara Peyv(1995),Rojanama Ayinde(1996)

Kovara Ayind(1997)

Kovara Bizava pala(1998),Kovara Peyv(1997)

Kovara Pêla serbest

Bilawkirawey Tekan,Kovara Dengêk(1996)

Kovara Dozinewe(1997)

Kovara Dengê xondevan-Duhok-

Kovara Kildanî-Duhok-(1999)

Rojnama Rêgay dîmokrasî(1998)

Kovara Nivar-Suleymanî-(1998)

Kovara Roşenbîrî kildanî(1999)

Kovara Serdem(1999)

Kovara Serê rê(2000),Kovara Huner

Rojnama Awedanî(1991)

Kovara Ezmûn (1991)

Kovara azadî-Silêmanî-(1991)

Kovara Aborî û komel-Silêmanî-(1992)

Kovara Kelepûrî kurd(1992)

Rojnama Babe gurgur-Kerkuk-(1991)

Kovara Nûxazî(1991)

Rojnama Bopêşewe(1992)

Rojnama Hewlêr(1992)

Kovara Beyan-Kerkuk-1992,Kovara Belên(1992)

Kovara Pirone-Kerkuk-(1992)

Kovara Senger

Bilawkirawey Şepol(1992),

Kovara Şebeng(1992),Kovara Şaristaniyet(1992)

Rojnama Perlemana Kurdistan(1992)

Kovara Meşixel(1992),Kovara Piştgîrî(1992)

Rojnama Peyman-Duhok-(1994)

Kovara Çermû-Çemçemal-(1992)

Bilawkirawey Dengî kirêkaran-Duhok-(1992)

Kovara Heng(1993)

Kovara Derwaze-Raniye-(1992)

KovaraDiwaroj(1994),Rojnama Dahênan

Kovara Pênîsans(1993),Rojnama Rêgay Rencderan-Duhok-(1993)

Kovara Jîn(1993),Kovara Jîyar-Duhok-(1993)

Rojnama Alay Hilbijartin(1994),Kovara Aştî(1994)

Kovara Ezmir-Helebça-(1995),Kovara Pêşmerge(1995)

Kovara Eşkeft,Kovara Awat û Hêvî(1998)

Kovara Avêsta-Duhok-(1998),Rojnama Behra(1998)

Belavoka Pale-Duhok-(1998),Kovara Peyrew(1998)

Bilawkirawey Taman,Kovara Tûeşûî zanistxiwazan(1998)

Kovara Duhok(1997),Kovara Dicle(1998)

Kovara Diyalog(1998),Rojnama Dengî qela(1999)

Kovara Dengvedan-Zaxo-1997,Belavoka Dengê pîroz(1998)

Rojnama Raperîn(1997),Kovara Rêbazî çandî(1998)

Kovara Qelay Hewlêr(1998),Kovara Namey akrê-Akrê-(1998)

Kovara Hamûn-Koye-(1998),Rojnama Rêberî pêşmerge

Bilawkirawey Rojnamenûs(1999)

Rojnama Rojnamewanî(2000),Kovara Jîyar-Duhok-

Kovara Senterî lêkolînewey sitratîcî(2000)

Rojnameya Dilname - Sûriya , Kobanî - (1-12-2010) –

www.dilname.wordpress.com.

eminkarakulak@hotmail.com                       

24.04.2014

DİĞER YAZILAR
Sende Yorumla...
Kalan karakter sayısı : 500
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR X
Kadınlar Erkeklerden Uzun Yaşıyor
Kadınlar Erkeklerden Uzun Yaşıyor
En Yüksek İş Memnuniyeti Lüksemburg’da
En Yüksek İş Memnuniyeti Lüksemburg’da